|
بسمه تعالی
ضرورت بازنگری در آموزش های پیش از دانشگاه جهت تربیت محقق
دکتر توسلی استاد دانشگاه تهران
در تحولات فناوری ، اقتصادی و خدماتی قرن بیستم میلادی علوم پایه تأثیر
شگفت انگیزی داشته است . برای مثال ، فناوری الکترونیک جدید و رایانه
که چهره زندگی را در سراسر گیتی دگرگون ساخته نتیجه تحقیقات در خواص
نیمه رسانا است . علوم و فناوری هسته ای و لیزر که صنایع و خدمات را
متحول ساخته بر نتایج پژوهش در آزمایشگاه های فیزیک مبتنی است . شناخت
DNA
و ژن ها که در آزمایشگاه های زیست شناسی تحقق یافته ، علوم پزشکی ،
کشاورزی ، دامداری و فناوری زیستی را عمیقاً تحت تأثیر قرار داده است .
بسپارها (پلیمر ها) و انواع موتد ترکیبی که در سایه تحقیقات در
آزمایشگاه های شیمی کشف شده اند همه ابعاد زندگی را تغییر داده اند .
بعلاوه امروز از علوم پایه به صورت ابزاری قدرتمند جهت حل مشکلات
فناوری ها ، بهبود کیفیت کالا ، افزایش ارزش افزوده و مبارزه با آلودگی
های ناشی از توسعه استفاده می شود . به روشنی می توان دید که جوامعی از
رفاه و وضع اقتصادی مطلوبتری برخوردارند که به تحقیقات در علوم پایه
توجه بیشتری داشته اند و تعداد محققین آن ها در این بخش ، نسبت به
جمعیت ، به مراتب از تعداد محققین جوامع در حال توسعه بیشتر است .
بنابراین ، ضرورت حیاتی دارد که در کشورهای در حال توسعه از جمله کشور
ما جهت تربیت محقق در علوم پایه ، بخصوص برای بخش تجربی و کاربردی آن
تدابیر ویژه ای اندیشیده شود . ایجاد بستر مناسب که مستلزم شناسایی
افراد علاقمند و با استعداد است باید از دبستان و دبیرستان آغاز شود .
در تحقیقات تجربی و کاربردی افرادی می توانند مؤثر باشند که علاوه بر
انگیزه ، ویژگیهایی چون قدرت مشاهده خوب ، جسارت کافی ، توانایی تحلیل
، خلاقیت و ابتکار در طراحی و اجرا دارا باشند . با برنامه ریزی های
مناسب و اجرای جدی آن ها این ویژگی ها در دانش آموزان دبستان ها باید
شناسایی و تقویت گردد . باید توجه داشت که حفظ حجمی از اطلاعات ، که در
کتاب ها و رایانه بهت حفظ می شود ، به خودی خود نمی تواند به کشف علمی
و یا حل مشکل فناوری منجر شود . کسی که استعداد کافی در سرودن شعر
ندارد ، حفظ اشعار دیگران چندان کمکی به او نخواهد کرد . برای تربیت
محقق موجه لازم است از دوره دبستان خوب مشاهده کردن ، مستند تحلیل کردن
، ارائه گزارش های غیر احساسی از کارها و مشاهدات به دانش آموزان یاد
داده شود . با لحاظ کردن کارهای تجربی و میدانی در آموزش های راهنمایی
و دبیرستانی باید توانایی های دانش آموزان را جهت انجام پژوهش های
تجربی و کاربردی شناسایی و تقویت کرد . بدیهی است که گنجاندن برنامه
کارآموزی جدی و مناسب در بخش های کشاورزی ، دامداری و صنعتی جهت هدایت
علاقمندان به کارهای تحقیقاتی تجربی و کاربردی بسیار مفید است . این
گونه کارها باعث می شود که دانش آموزان فقط از روی معدل و نمره آزمون
کنکور رشته انتخاب نکنند و به استعداد و علاقه خود بیشتر بها بدهند .
برگزاری اردوهای طراحی و ساخت دستگاه برای اندازه گیری یک کمیت و یا حل
یک مشکل کاربردی برای دانش آموزان علاقمند و مستعد در شکوفایی آن ها و
ایجاد اعتماد به نفس بیشتر بسیار مؤثر است . برگزاری مسابقات علمی در
علوم تجربی و کاربردی در سطح دبیرستان ، شهر ، استان ، و کشور و پخش
بخش های جالب آن ها از شبکه های تلویزیونی در جلب دانش آموزان مستعد به
ادامه تحصیل در رشته های علوم پایه و کاربردی مفید است . یکی از مشکلات
درخور توجه فارغ التحصیلان دبیرستان ها که در دانشگاه نمایان می شود ،
نداشتن احساس برای ارقام و واحدها است . این که دانش آموزی بداند یک
میکرومتر برابر 6-10 متر است دردی را دوا نمی کند . دانش
آموز باید میکرومتر را حس کند . مثلاً درک کند اگر موجودی با سرعت یک
میکرومتر بر ثانیه حرکت کند برای مسافت یک میلیمتر بیش از 16 دقیقه
زمان لازم دارد . دانش آموز باید حس کند با
Kj
100 انرژی می شود یک فنجان چای درست کرد یا نه . بدون احساس اندازه ها
نمی توان کشف یا اختراع مفید کرد . بنابر این لازم است در برنامه درسی
و آموزش آن ها تدابیری لحاظ شود که این نوع احساس به دانش آموز منتقل
شود . گنجاندن مثال های محسوس از دنیای اطراف دانش آموزان ، دادن ارقام
واقعی در مثال ها و مسئله ها ، طرح سؤال های مرتبط با زندگی در القاء
این گونه احساس ها مؤثر است . نکته آخر این که نبود و کمبود امکانات
آزمایشگاهی نباید مانع انجام کارهای تجربی و آزمایشگاهی شود . با کمی
اندیشه و استفاده از وسایل و امکانات موجود در خانه ها و مدرسه و خرید
وسایل و موادی ارزان لز بازار می توان آزمایش های مناسبی ارائه کرد .
برای مثال از دانش آموزان بخواهیم که قد یا پای همسالان خود را اندازه
بگیرند و نمودار توزیع آن را برای تعدادهای متفاوت رسم کنند . از روی
آن ها خطاهای آماری را یاد بگیرند و روی فواید کارشان بحث کنند .
می شود از دانش آموزان خواست مقدار آبی را که از سد نزدیک محل سکونتشان
تبخیر می شود حساب کنند و با یکدیگر روی منابع خطاهای محاسبه و اندازه
گیری بحث کنند . یا از آنان خواسته شود راهی فیزیکی برای اندازه گیری
مساحت استان ها از روی نقشه پیدا کنند و تحقیق کنند که مساحت نقشه با
مساحت ذکر شده تطبیق دارد یا نه . رشد یک درختچه را در گلدان اندازه
بگیرند . راهی تجربی برای نشان دادن این که پارچه سیاه بیشتر از پارچه
سفید انرزی خورشید را جذب می کندپیدا کنند . راهی برای اندازه گیری قطر
ظاهری خورشید ارائه دهند و صدها مثال دیگر . باید کاری کرد که دانش
آموزان علوم پایه را جزء تفکیک ناپذیر زندگی بدانند .
|
