آشنايي با المپياد جهاني فيزيک ((IPHO

 

الف) تاريخچه : 

     المپياد جهاني فيزيک مسابقه اي است بين المللي در فيزيک و براي دانش آموزان دبيرستاني، اين مسابقه براي اولين بار در سال 1967 در ورشو (لهستان) و با همت دکتر گورژوسکي (W.Gorzkowski) برگزار شد. از آن تاريخ به بعد اين المپياد همه ساله به جز سه سال (1973، 1978 و 1980) در يکي از کشورهاي جهان برگزار شده است.

     در اولين المپياد چهار تيم از کشورهاي بلغارستان، چکسلواکي، مجارستان و روماني به اتفاق دانش آموزان کشور ميزبان، لهستان، در مسابقه حضور داشتند. در اين المپياد يک روز به امتحان نظري و يک روز به امتحان تجربي اختصاص داشت. تعداد اعضاي تيم ها در اين المپياد سه نفر و تعداد سرپرستان يک نفر بود.

     دومين المپياد سال بعد در مجارستان ترتيب يافت. در اين المپياد سه کشور آلمان شرقي، اتحاد جماهير شوروي و يوگسلاوي نيز به جمع 5 کشور قبلي پيوستند. در دومين المپياد نيز تيم هر کشور از سه دانش آموز و يک سرپرست تشکيل مي شد. در اين المپياد مجمع عمومي نيز تشکيل و اساسنامه برگزاري المپياد فيزيک تصويب شد.

     المپياد سوم در 1969 در چکسلواکي، المپياد چهارم در 1970 در اتحاد جماهير شوروي و المپياد پنجم سال بعد در بلغارستان برگزار شد. در المپياد اخير تعداد دانش آموز شرکت کننده براي هر تيم به پنج نفر افزايش يافت.

     در المپياد ششم که در 1972 در روماني برگزار شد براي اولين بار کشوري غير اروپايي يعني کوبا و کشوري از اروپاي غربي يعني فرانسه نيز شرکت کردند.

     گرچه تعداد کشورهاي شرکت کننده در المپيادها افزايش يافته بود اما متأسفانه هيچ کشوري ميزباني المپياد سال 1973 را نپذيرفت و در حالي که احساس مي شد برگزاري اين المپيادها از بين مي رود لهستان پذيرفت بار ديگر ميزبان المپياد 1974 باشد. لهستان در اين سال براي اولين بار از آلمان غربي نيز براي حضور در اين المپياد دعوت کرد.

     ميزبان المپياد سال 1975 آلمان غربي بود. در اين سال در مجمع عمومي تغييراتي در اساسنامه المپياد به تصويب رسيد. مهم ترين اين تغييرات يکي کم کردن تعداد پرسش هاي امتحان نظري از چهار سؤال به سه سؤال بود؛ و سومين تغيير قرار دادن يک روز استراحت ميان امتحان نظري و عملي براي دانش آموزان بود.

     المپياد فيزيک در سال هاي 1975، 1976، 1977 به ترتيب درکشورهاي آلمان شرقي، مجارستان (براي بار دوم) و چکسلواکي (براي بار دوم) برگزار شد.

     در سال 1984 المپياد در کشور سوئد برگزار شد. در اين المپياد با توجه به تعداد زياد کشورهاي شرکت کننده و هزينه بر بودن برگزاري المپياد ها، کشور ديگري براي سال هاي بعد داوطلب برگزاري نشد. از اين رو تصميم گرفته شد که دبيرخانه اي ثابت با مسئوليت دکتر گورژوسکي تشکيل شود تا براي برگزاري دراز مدت المپياد ها برنامه ريزي کند. از آن سال المپياد ها مرتبا برگزار شده است و معمولاً کشور برگزار کننده براي چندين سال بعد نيز مشخص است.

 

ب ) ساختار :

     مسابقه المپياد فيزيک در دو روز برگزار مي شود، يک روز براي امتحان نظري و يک روز امتحان تجربي، در امتحان نظري سه سؤال طرح مي شود که در مجموع چهار زمينه مختلف دبيرستاني را پوشش مي دهد. مدت امتحان پنج ساعت است. امتحان تجربي در روز ديگر برگزار مي شود و در آن يک يا دو مسأله به دانش آموزان داده مي شود. مدت اين امتحان نيز پنج ساعت است. بين دو امتحان نظري و تجربي يک روز استراحت است.

     هر تيم از حداکثر پنج دانش آموز و دو مربي تشکيل مي شود. دانش آموزان از دبيرستان يا هنرستان هستند و
دانش آموزان مدارس عالي و دوره هاي فوق ديپلم پذيرفته نمي شوند. مربي ها اعضاي مجمع عمومي هستند و در مجمع حق رأي دارند. سؤال ها به زبان خود دانش آموز به او داده مي شود و دانش آموز نيز مسأله را به زبان خود حل مي کند. به اين ترتيب مدتي از وقت مربي صرف ترجمه سؤال ها مي شود معمولاً سؤال ها طوري طرح مي شود که پاسخ آن ها چندان نياز به توضيح و متن نويسي نداشته باشد به اين ترتيب مصححان کشور ميزبان قادر هستند با اتکا به فرمول ها، جدول داده ها، نمودار ها و ساير نمادهاي رياضي پاسخ مسابقه دهندگان را تصحيح کنند. نکته ديگر اين که پس از تصحيح اوراق توسط گروه تصحيح که از کشور برگزار کننده است. مربي هر کشور حق دارد به نمره تيم خود اعتراض کنند. اين اعتراض نيز در روز خاصي انجام مي شود.

 

ج ) هزينه ها :

     از نظر هزينه ها قاعده کلي اين است : هزينه، سفر تمامي شرکت کنندگان يک کشور اعم از دانش آموز، مربي، ناظر و ميهمان توسط خود آن کشور پرداخت مي شود. اما تيم هر کشور از لحظه ورود به کشور ميزبان تا لحظه خروج از آن، ميهمان است يعني هزينه هاي وي شامل اقامتگاه، غذا، رفت و آمد، گردش ها و غيره توسط کشور ميزبان پرداخت مي شود. از سال 1996 به واسطه هزينه سنگين برگزاري و ضعف قدرت مالي بسياري کشورها، قرار شد کشورهاي شرکت کننده داوطلبانه مبلغي مشخص را به عنوان «حق شرکت» پرداخت کنند. به نظر مي رسد اين مبلغ
کم کم از حالت داوطلبانه خارج و اجباري شود. تعداد کشورهاي شرکت کننده در المپياد فيزيک هر سال افزايش يافته است، به طوري که سال گذشته در المپياد سنگاپور 82 کشور حضور داشتند. تعداد زياد شرکت کننده، به علاوه هزينه تهيه وسايل امتحان تجربي که در آن همه دانش آموزان مي بايست با وسيله اي يکسان امتحان دهند هزينه برگزاري المپيادها را بسيار بالا برده و برگزاري آن را بسيار دشوار کرده است. با توجه به اين مسائل موضوع برگزاري المپيادهاي منطقه اي مدنظر قرار گرفته است. اين فکر جديد نيست و تاکنون المپياد کشورهاي ناحيه بالکان، المپياد کشورهاي ناحيه خليج فارس، و المپياد کشورهاي آسيايي، هر يک در نواحي مربوط به خود برگزار شده است.